Εντερικό μικροβίωμα, η ατομική μας ταυτότητα για την υγεία

Η ιπποκρατική ιατρική, πριν από περίπου 2.500 χρόνια, συνέδεσε άμεσα την υγεία με την καλή πέψη, αντιμετωπίζοντας το έντερο ως θεμέλιο της ζωής και της ευεξίας. Με το πέρασμα των χιλιετιών, καθιερώθηκε η αντίληψη ότι το έντερο είναι απλά ένα εργοστάσιο πέψης.

Σήμερα όμως, αυτή η αντίληψη έχει αλλάξει ριζικά. Γνωρίζουμε πλέον ότι το έντερό μας φιλοξενεί ένα τεράστιο, περίπλοκο οικοσύστημα από τρισεκατομμύρια μικροοργανισμούς (βακτήρια, ιούς,μύκητες), το οποίο ονομάζεται εντερικό μικροβίωμα.

Με βάρος περίπου 2 κιλά (παρόμοιο με αυτό του ανθρώπινου εγκεφάλου), το μικροβίωμα λειτουργεί ως ένα επιπλέον όργανο που επικοινωνεί αδιάκοπα με κάθε κύτταρο του σώματός μας. Η ισορροπία αυτού του συστήματος δεν καθορίζει μόνο την πέψη μας, αλλά επηρεάζει την ψυχική μας διάθεση, το ανοσοποιητικό μας σύστημα, ακόμα και την πιθανότητα εμφάνισης χρόνιων νοσημάτων.

 

Γενικά για το μικροβίωμα

Ο όρος μικροβίωμα (microbiota) αναφέρεται στο σύνολο των μικροοργανισμών που κατοικούν σε ένα συγκεκριμένο περιβάλλον. Στον ανθρώπινο οργανισμό, μικρόβια εντοπίζονται σε διάφορα σημεία του σώματος, όπως στην επιφάνεια και στα βαθύτερα στρώματα του δέρματος (δερματικό μικροβίωμα), στο στόμα (στοματικό μικροβίωμα), στον κόλπο (κολπικό μικροβίωμα), καθώς και σε άλλα μέρη του σώματος. Το εντερικό μικροβίωμα θεωρείται το πιο εκτεταμένο και λειτουργικά σημαντικό.

 

Ενδεικτικές λειτουργίες του εντερικού μικροβιώματος:

 

Μικροβίωμα του εντέρου και ανοσοποιητικό

Περίπου το 70 – 80% των κυττάρων του ανοσοποιητικού μας συστήματος βρίσκεται στο έντερο. Το μικροβίωμα παίζει τον ρόλο του εκπαιδευτή, καθώς από τη στιγμή της γέννησής μας, τα βακτήρια διδάσκουν στο ανοσοποιητικό να ξεχωρίζει τους φίλους από τους εχθρούς.

Το εντερικό μικροβίωμα μάς προστατεύει από τα παθογόνα, καθώς τα καλά βακτήρια καταλαμβάνουν χώρο και καταναλώνουν θρεπτικά συστατικά, εμποδίζοντας τα βλαβερά βακτήρια να αναπτυχθούν. Επιπλέον, ένα υγιές μικροβίωμα παράγει λιπαρά οξέα, τα οποία έχουν ισχυρή αντιφλεγμονώδη δράση. Η διατάραξη της ισορροπίας μπορεί να οδηγήσει σε χρόνια φλεγμονή, η οποία αποτελεί τη ρίζα πολλών αυτοάνοσων νοσημάτων και αλλεργιών.

 

Ο άξονας εντέρου – εγκεφάλου: Η ψυχολογία της πέψης

Θυμάστε τις πεταλούδες στο στομάχι, πριν τις εξετάσεις, ή μία συνέντευξη για εργασία ή ένα πολύ σημαντικό γεγονός; Αυτό συμβαίνει λόγω του άξονα εντέρου – εγκεφάλου, μιας αμφίδρομης οδού επικοινωνίας μέσω του πνευμονογαστρικού νεύρου (του λεγόμενου και “νεύρου Χ”) και χημικών σημάτων.

Το έντερο αποκαλείται συχνά “δεύτερος εγκέφαλος” επειδή παράγει πάνω από το 90% της σεροτονίνης του σώματος και σημαντικές ποσότητες ντοπαμίνης (νευροδιαβιβαστών που ρυθμίζουν τη διάθεση, τον ύπνο και την ευτυχία). Μελέτες δείχνουν ότι μια διαταραγμένη εντερική χλωρίδα συνδέεται άμεσα με το άγχος, την κατάθλιψη, ακόμη και με νευροεκφυλιστικές νόσους όπως Αλτσχάιμερ και  Πάρκινσον.

 

Μεταβολισμός και διαχείριση βάρους

Δύο άνθρωποι μπορεί να καταναλώνουν τις ίδιες θερμίδες, αλλά να έχουν διαφορετική μεταβολική ανταπόκριση. Η εξήγηση πολλές φορές κρύβεται στο μικροβίωμα. Ορισμένα είδη βακτηρίων είναι πιο αποτελεσματικά στην απορρόφηση θερμίδων από τις τροφές, ενώ άλλα βοηθούν στην καύση λίπους και στη ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα.

Οι έρευνες έχουν έχει δείξει ότι τα άτομα με παχυσαρκία τείνουν να έχουν λιγότερο ποικιλόμορφο μικροβίωμα σε σύγκριση με τα άτομα φυσιολογικού βάρους. Επιπλέον, τα μικρόβια επηρεάζουν τις ορμόνες της πείνας και του κορεσμού (λεπτίνη και γκρελίνη), επηρεάζοντας το πόσο συχνά νιώθουμε την ανάγκη να φάμε.

 

Προστασία από καρδιακά νοσήματα

Το μικροβίωμα δεν επηρεάζει μόνο την πέψη, αλλά παίζει ρόλο και στην υγεία της καρδιάς. Ορισμένα βακτήρια δρουν προστατευτικά, ενώ άλλα, όταν ενεργοποιούνται από συγκεκριμένες διατροφικές επιλογές, μπορούν να παράγουν ουσίες που επιβαρύνουν τα αγγεία. Ταυτόχρονα, ένας υγιής εντερικός φραγμός λειτουργεί ως ασπίδα, εμποδίζοντας τη διέλευση τοξινών στο αίμα και περιορίζοντας τη χρόνια φλεγμονή.

 

Πώς μπορούμε να καλλιεργήσουμε ένα υγιές μικροβίωμα

Η γενετική παίζει ρόλο, αλλά οι καθημερινές μας συνήθειες είναι αυτές που “ποτίζουν σωστά” τον εσωτερικό μας κήπο. Συγκεκριμένα:

• Τροφές που έχουν υποστεί ζύμωση. Το γιαούρτι με πέτσα, το κεφίρ, το τουρσί και το προζυμένιο ψωμί προσθέτουν ζωντανούς ευεργετικούς οργανισμούς (προβιοτικά) στο σύστημά μας.
• Ποικιλία φυτικών ινών. Τα βακτήρια λατρεύουν τις φυτικές ίνες (πρεβιοτικά). Στόχος είναι η κατανάλωση τουλάχιστον 30 διαφορετικών φυτικών τροφών την εβδομάδα (φρούτα, λαχανικά, όσπρια, ξηροί καρποί).
• Περιορισμός επεξεργασμένων τροφών. Η ζάχαρη και τα τεχνητά γλυκαντικά μπορούν να ευνοήσουν την ανάπτυξη βλαβερών μικροβίων και να μειώσουν την ποικιλομορφία.
• Συνετή χρήση αντιβιοτικών. Τα αντιβιοτικά είναι σωτήρια, αλλά η αλόγιστη χρήση τους εξολοθρεύει και τα καλά βακτήρια, αφήνοντας το μικροβίωμα αποδυναμωμένο για μήνες.
• Διαχείριση άγχους και ύπνος. Το στρες μεταβάλλει τη σύνθεση των μικροβίων σχεδόν ακαριαία. Ο ποιοτικός ύπνος βοηθά στη διατήρηση του κιρκάδιου ρυθμού των μικροβίων μας.

 

Επίλογος

Το μικροβίωμα του εντέρου είναι ένας ενεργός συνεργάτης στην επιβίωσή μας. Η φροντίδα του εντέρου μας δεν αφορά μόνο την αποφυγή του φουσκώματος ή της δυσπεψίας. Είναι μια επένδυση στη διανοητική μας διαύγεια, στη συναισθηματική μας σταθερότητα και στη μακροζωία μας.

Η αρθρογραφία του δικτύου Green Pharmacy αντλεί στοιχεία μόνο από έγκυρες πηγές και επίσημους φορείς. Η αρθρογραφία σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να υποκαταστήσει την ιατρική διάγνωση και αγωγή.

Βρείτε τώρα δίπλα σας ένα φαρμακείο του Δικτύου Green Pharmacy εδώ!