Ανδρική υπογονιμότητα: τι χρειάζεται να ξέρει ένας άνδρας

Όταν ένα ζευγάρι προσπαθεί να αποκτήσει παιδί και δεν το καταφέρνει, συχνά η πρώτη σκέψη είναι ότι το πρόβλημα αφορά τη γυναίκα. Στην πραγματικότητα, όμως, η υπογονιμότητα αφορά και τους δύο συντρόφους. Ο ανδρικός παράγοντας είναι αποκλειστικά υπεύθυνος σε περίπου 20% των ζευγαριών με υπογονιμότητα και συμβάλλει σε άλλο περίπου 30%.

Για έναν νέο άνδρα, αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να ανησυχεί διαρκώς. Σημαίνει ότι αξίζει να γνωρίζει πώς λειτουργεί η γονιμότητά του, ποιες συνήθειες μπορούν να την επηρεάσουν και πότε έχει νόημα να μιλήσει με έναν γιατρό. Η έγκαιρη ενημέρωση μπορεί να αποτρέψει λάθη, άσκοπο άγχος και καθυστερήσεις.

 

Τι είναι η ανδρική υπογονιμότητα;

Η ανδρική υπογονιμότητα δεν είναι το ίδιο με τη στειρότητα. Στειρότητα σημαίνει ότι δεν είναι δυνατή η απόκτηση βιολογικού παιδιού. Υπογονιμότητα σημαίνει ότι υπάρχουν δυσκολίες στη σύλληψη, οι οποίες μπορεί να οφείλονται σε προσωρινούς ή αναστρέψιμους παράγοντες.

Η γονιμότητα ενός άνδρα εξαρτάται κυρίως από την παραγωγή υγιών σπερματοζωαρίων, από την ικανότητά τους να κινούνται και από το αν μπορούν να φτάσουν και να γονιμοποιήσουν ένα ωάριο. Η παραγωγή σπερματοζωαρίων γίνεται στους όρχεις και ρυθμίζεται από ορμόνες που ελέγχουν ο υποθάλαμος και η υπόφυση στον εγκέφαλο.

Ένα πρόβλημα μπορεί να εμφανιστεί σε οποιοδήποτε σημείο αυτής της διαδικασίας: στην παραγωγή σπέρματος, στις ορμόνες, στη μεταφορά του σπέρματος ή στη σεξουαλική λειτουργία.

 

Πόσο συχνό είναι;

Η υπογονιμότητα αφορά ένα σημαντικό ποσοστό ζευγαριών παγκοσμίως. Σύμφωνα με στοιχεία που αξιοποιεί ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, σε μεγάλη πολυεθνική μελέτη, ο ανδρικός παράγοντας ήταν αποκλειστική αιτία στο 18,7% των περιπτώσεων, ενώ συνυπήρχε με γυναικείο παράγοντα στο 26,3%. 

Αυτό σημαίνει ότι, σε πολλές περιπτώσεις, το πρόβλημα δεν είναι «μόνο της γυναίκας» ούτε «μόνο του άνδρα». Συχνά συνυπάρχουν παράγοντες και από τις δύο πλευρές. Γι’ αυτό, όταν ένα ζευγάρι δυσκολεύεται να συλλάβει, η αξιολόγηση πρέπει να ξεκινήσει και από τους δύο.

 

Τι επηρεάζει την ποιότητα του σπέρματος;

Κιρσοκήλη

Σύμφωνα με την Αμερικανική Εταιρεία Αναπαραγωγικής Υγείας η κιρσοκήλη είναι η διόγκωση των φλεβών μέσα στο όσχεο, συνήθως στην αριστερή πλευρά. Είναι σχετικά συχνή και βρίσκεται σε περίπου 15% των ανδρών του γενικού πληθυσμού, αλλά σε περίπου 40% των ανδρών που εξετάζονται για υπογονιμότητα. 

Η κιρσοκήλη μπορεί να αυξήσει τη θερμοκρασία στην περιοχή των όρχεων και να επηρεάσει την παραγωγή ή την ποιότητα των σπερματοζωαρίων. Δεν προκαλεί πάντα πρόβλημα, αλλά όταν συνδυάζεται με μη φυσιολογικό σπερμοδιάγραμμα και δυσκολία σύλληψης, μπορεί να χρειαστεί αξιολόγηση από ουρολόγο ή ανδρολόγο.

 

Λοιμώξεις

Ορισμένες λοιμώξεις του αναπαραγωγικού ή ουροποιητικού συστήματος μπορεί να προκαλέσουν φλεγμονή, να επηρεάσουν την παραγωγή σπερματοζωαρίων ή, σε κάποιες περιπτώσεις, να δημιουργήσουν προβλήματα στις οδούς μεταφοράς τους. Οι σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις χρειάζονται έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία, επειδή μπορεί να προκαλέσουν επιπλοκές αν μείνουν χωρίς αντιμετώπιση.

 

Ορμονικά, γενετικά, ανατομικά αίτια

Ορμονικές διαταραχές μπορεί να μειώσουν την παραγωγή σπερματοζωαρίων. Γενετικοί παράγοντες μπορεί επίσης να συνδέονται με πολύ χαμηλό αριθμό σπερματοζωαρίων ή με αζωοσπερμία, δηλαδή την απουσία σπερματοζωαρίων στο σπέρμα. Ανατομικά προβλήματα ή απόφραξη των οδών μεταφοράς του σπέρματος αποτελούν επίσης πιθανές αιτίες. Όλες αυτές οι περιπτώσεις χρειάζονται ειδική ιατρική αξιολόγηση και δεν πρέπει να ερμηνεύονται μόνο με βάση ένα σπερμοδιάγραμμα.

 

Θεραπείες που μπορεί να επηρεάσουν τη γονιμότητα

Ορισμένες θεραπείες, όπως συγκεκριμένα σχήματα χημειοθεραπείας ή ακτινοθεραπεία στην πυελική περιοχή, μπορούν να επηρεάσουν την παραγωγή σπερματοζωαρίων. Αν ένας άνδρας αναπαραγωγικής ηλικίας πρόκειται να υποβληθεί σε τέτοια θεραπεία, είναι σημαντικό να συζητήσει με τον ιατρό του την πιθανότητα διατήρησης σπέρματος πριν ξεκινήσει.

 

Ο τρόπος ζωής έχει σημασία

Δεν μπορεί κανείς να ελέγξει όλους τους παράγοντες που επηρεάζουν τη γονιμότητά του. Όμως, υπάρχουν πράγματα που μπορεί να βελτιώσει και που έχουν επιστημονική βάση.

• Κάπνισμα : Το κάπνισμα έχει συνδεθεί με μείωση της συγκέντρωσης, της κινητικότητας και της μορφολογίας των σπερματοζωαρίων. Οι διεθνείς οδηγίες αναγνωρίζουν τη διακοπή του καπνίσματος ως σημαντικό προληπτικό μέτρο για την ανδρική γονιμότητα.
• Παχυσαρκία και σωματική δραστηριότητα : Η παχυσαρκία σχετίζεται με διαταραχή της παραγωγής σπερματοζωαρίων και με μέτρια μειωμένη γονιμότητα. Η απώλεια βάρους, η τακτική άσκηση και μια ισορροπημένη διατροφή μπορούν να βελτιώσουν τη μεταβολική υγεία και να στηρίξουν την αναπαραγωγική λειτουργία.
• Αλκοόλ και άλλες ουσίες : Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και η χρήση ουσιών μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά τη γονιμότητα. Δεν χρειάζεται να γίνονται απόλυτοι ισχυρισμοί για κάθε ποσότητα, αλλά ο περιορισμός του αλκοόλ και η αποφυγή ναρκωτικών ουσιών είναι λογικές επιλογές για όποιον σχεδιάζει μελλοντικά οικογένεια.
• Υπερβολική ζέστη : Οι όρχεις λειτουργούν καλύτερα σε θερμοκρασία ελαφρώς χαμηλότερη από τη θερμοκρασία του υπόλοιπου σώματος. Η παρατεταμένη έκθεση σε σάουνα, ζεστά μπάνια ή άλλες πηγές θερμότητας μπορεί να επηρεάσει προσωρινά την παραγωγή σπέρματος.

 

Αναβολικά και τεστοστερόνη: Μια συχνή παγίδα

Αυτό είναι ίσως από τα πιο σημαντικά που πρέπει να γνωρίζει ένας νέος άνδρας: η χρήση τεστοστερόνης ή αναβολικών στεροειδών χωρίς ιατρική ένδειξη μπορεί να μειώσει σημαντικά την παραγωγή σπερματοζωαρίων.

Όταν λαμβάνεται εξωγενής τεστοστερόνη, ο εγκέφαλος μειώνει τα σήματα που διεγείρουν τους όρχεις να παράγουν σπέρμα. Έτσι, ενώ κάποιος μπορεί να αποκτά περισσότερη μυϊκή μάζα, ταυτόχρονα μπορεί να καταστέλλει τη δική του παραγωγή σπερματοζωαρίων. Η συνεχής λοιπόν χρήση αναβολικών στεροειδών καταστέλλει τη σπερματογένεση και επηρεάζει τη γονιμότητα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όποιος έχει χρησιμοποιήσει αναβολικά δεν θα ξαναπαράξει σπέρμα. Σε ορισμένες περιπτώσεις η επίδραση είναι αναστρέψιμη, αλλά η αποκατάσταση μπορεί να πάρει μήνες και να απαιτήσει ιατρική παρακολούθηση. Αν χρησιμοποιείτε ή σκέφτεστε να χρησιμοποιήσετε τέτοιες ουσίες και θέλετε στο μέλλον να προσπαθήσετε να αποκτήσετε παιδιά, μιλήστε πρώτα με ουρολόγο ή ανδρολόγο.

 

Τι είναι το σπερμοδιάγραμμα;

Το σπερμοδιάγραμμα είναι η βασική εξέταση για την αρχική αξιολόγηση της ανδρικής γονιμότητας. Εξετάζει, μεταξύ άλλων, τον όγκο του σπέρματος, τη συγκέντρωση και τον συνολικό αριθμό των σπερματοζωαρίων, την κινητικότητά τους, τη μορφολογία τους και τη ζωτικότητά τους.

Ένα καλό σπερμοδιάγραμμα δεν εγγυάται αυτόματα σύλληψη, ενώ ένα μη φυσιολογικό αποτέλεσμα δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει καμία πιθανότητα απόκτησης παιδιού. Τα αποτελέσματα μπορεί να διαφέρουν κάθε φορά, γι’ αυτό συχνά χρειάζεται επανάληψη της εξέτασης και συμπληρωματικός έλεγχος από ειδικό. 

 

Πότε να μιλήσετε με γιατρό;

Εάν ένα ζευγάρι προσπαθεί επί έναν χρόνο με τακτική, απροστάτευτη σεξουαλική επαφή χωρίς εγκυμοσύνη, είναι ώρα να ζητήσει ιατρική συμβουλή. Η αξιολόγηση μπορεί να χρειαστεί νωρίτερα αν η σύντροφος είναι μεγαλύτερης ηλικίας, αν υπάρχει γνωστό ιστορικό που επηρεάζει τη γονιμότητα ή αν υπάρχουν προβλήματα στη σεξουαλική λειτουργία.

Μην περιμένετε επίσης αν παρατηρήσετε πόνο, οίδημα ή ογκίδιο στους όρχεις. Αυτά τα συμπτώματα χρειάζονται άμεση ιατρική εκτίμηση. Η τακτική αυτοεξέταση των όρχεων μπορεί να βοηθήσει στην έγκαιρη αναγνώριση αλλαγών.

 

Τι μπορείτε να κάνετε σήμερα

Η γονιμότητα δεν είναι θέμα που αφορά μόνο όσους σχεδιάζουν παιδί τώρα. Οι συνήθειες της εφηβείας και της νεαρής ενήλικης ζωής μπορούν να επηρεάσουν την αναπαραγωγική υγεία στο μέλλον. Ποιες είναι οι συστάσεις;

• Μην χρησιμοποιείτε τεστοστερόνη ή αναβολικά χωρίς ιατρική ένδειξη.
• Διατηρήστε υγιές σωματικό βάρος και μείνετε σωματικά δραστήριοι.
• Μην καπνίζετε και περιορίστε το αλκοόλ.
• Αποφύγετε την παρατεταμένη έκθεση σε σάουνα ή ζεστά λουτρά.
• Προστατευτείτε από σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις και αντιμετωπίστε έγκαιρα τυχόν συμπτώματα.
• Προστατεύστε τους όρχεις σε αθλήματα με κίνδυνο τραυματισμού. Χρησιμοποιήστε κατάλληλη προστασία σε αθλήματα με κίνδυνο πρόσκρουσης και μην αγνοείτε πόνο ή οίδημα μετά από τραυματισμό.
• Μην αγνοείτε πόνο, οίδημα ή ογκίδιο στους όρχεις. Η τακτική αυτοεξέταση των όρχεων μπορεί να βοηθήσει στην έγκαιρη αναγνώριση αλλαγών.

 

Το βασικό μήνυμα

Η ανδρική γονιμότητα δεν είναι ταμπού ούτε προσωπική αποτυχία. Είναι θέμα υγείας, όπως η πίεση, το σάκχαρο ή η φυσική κατάσταση. Ένα πρόβλημα στο σπέρμα δεν σημαίνει ότι δεν μπορείτε ποτέ να αποκτήσετε παιδί, αλλά ότι αξίζει να το διερευνήσετε σωστά και έγκαιρα.

Αν έχετε απορίες ή ανησυχίες, μιλήστε με τον κατάλληλο γιατρό. Η ενημέρωση, η πρόληψη και ο έγκαιρος έλεγχος είναι τα καλύτερα εργαλεία που έχετε στη διάθεσή σας.

Η αρθρογραφία του δικτύου Green Pharmacy αντλεί στοιχεία μόνο από έγκυρες πηγές και επίσημους φορείς. Η αρθρογραφία σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να υποκαταστήσει την ιατρική διάγνωση και αγωγή.

Βρείτε τώρα δίπλα σας ένα φαρμακείο του Δικτύου Green Pharmacy εδώ!